Andrzej Burzyński: “Steeds scherper ging ik inzien dat een mens alleen door genade wordt gered”

In plaats van het priestergewaad draagt hij nu versleten kledij, de parochiewoning moest hij verwisselen voor een schamele flat. Dat weerhield Andrzej Burzyński niet van zijn besluit de Rooms-Katholieke Kerk te verlaten. Nu dient hij een kleine protestantse gemeente. „Het Poolse rooms-katholicisme is gebaseerd op angst.”

Een kind kan zien dat zijn uittreding Andrzej Burzyński (38) geen financieel gewin bracht. Zijn broek is versleten, zijn shirt verschoten, de voeten heeft hij geschoeid met plastic slippers. Zijn armoedig ingerichte woonkamer in een flat uit de communistische tijd heeft de omvang van een bescheiden slaapkamer. Met het weinige dát hij heeft, bereidt hij zijn bezoekers een gastvrije ontvangst. Met zelfgemaakte taartjes, een bord koeken en een schaaltje olienoten.

De inwoner van Glogów groeide op in een gedegen rooms-katholiek gezin, waaraan hij goede herinneringen bewaart. „Mijn ouders zijn eerlijke mensen, die dat wat ze geloven ook echt in praktijk brengen. Van jongs af hebben ze me bijgebracht dat God bestaat en ons leven leidt. Maar het is wel een God die heel ver weg is, voor Wie je eigenlijk bang moet zijn.”

In het voetspoor van zijn ouders volgde hij trouw de godsdienstlessen, deed communie en hield zich strikt aan alle rooms-katholieke riten. Toch vond hij daarin niet wat hij zocht. „Op de middelbare school kwamen existentiële vragen naar de zin van het leven bij me op. Terwijl ik zeker geen depressieve puber was. Ik deed aan karate, ging daar zelfs in op, maar die vragen lieten zich niet verdringen. In die periode ben ik voor het eerst echt gaan bidden. Geen gebed uit een gebedenboekje, maar persoonlijk. Na drie maanden had ik een heel intense geestelijke ervaring: het vertrouwen dat God door Zijn Zoon voor mij een liefdevolle Vader wilde zijn. De Heere Jezus Christus is niet pas toen ik protestant werd het centrum van mijn leven geworden. Dat is vanaf die ervaring zo geweest.”

Charismatische vernieuwing

De jonge Pool vond een klankbord in een naburige parochie, bij een charismatische vernieuwingsgroep binnen de Rooms-Katholieke Kerk. „Elke week bezocht ik de bijeenkomst, mijn ideaal om wiskunde te gaan studeren liet ik varen. In plaats daarvan koos ik voor de theologiestudie aan een seminarium in de omgeving. Door de vernieuwingsgroep kwam ik ook in aanraking met protestantse lectuur.”

Vanaf 1997 diende hij een parochie. In die tijd kwam het tot een crisis. „De situatie was heel anders dan ik had verwacht. Ik was geschokt door het gebrek aan moraal onder priesters. Ik merkte ook dat heel veel van wat ik werd geacht over te dragen, mensen niet hielp. Daarom ging ik zelf in de Bijbel op zoek naar antwoorden op vragen die ik vooral van jongeren kreeg. Steeds scherper ging ik inzien dat een mens alleen door genade wordt gered.”

Hij deelde zijn inzichten met een jongerengroep die hij leidde. „Dat riep weer nieuwe vragen op. Het probleem was dat ik als priester nauwelijks tijd had voor zelfstudie. ’s Morgens vroeg bediende ik de mis, overdag gaf ik les, ’s avonds bediende ik weer de mis, daarna had ik bijeenkomsten met allerlei parochianen.”

Twijfels

In 2000 werd Burzyński door de bisschop van zijn bisdom vrijgesteld voor jongerenwerk, ook buiten zijn eigen parochie. „Toen kreeg ik veel meer gelegenheid om te studeren. Ik was ervan overtuigd dat mijn twijfels over de rooms-katholieke leer daardoor zouden verdwijnen, maar ze werden alleen maar groter. In die tijd bracht ik een bezoek aan een neef, die als monnik was verbonden aan een streng klooster. Met hem heb ik veel gepraat, hij verzekerde me dat het allemaal goed zou komen. Twee weken later kreeg ik een brief van hem. Onze ontmoeting was voor hem reden geweest om uit te treden.

Dat is typerend voor de situatie onder geestelijken in Polen. Veel priesters en monniken lopen met twijfels rond, maar daar praat je niet over. In het klooster van mijn neef hingen in anderhalf jaar tijd drie monniken zichzelf op. Hun medebroeders mochten niet eens naar hun begrafenis. Mijn innerlijke verwarring werd door het besluit van mijn neef nog groter. Ik geloofde niet meer in het vagevuur, bad niet meer tot Maria en had moeite met de biecht. Tegelijk voelde ik me verantwoordelijk voor mijn mensen. Dat weerhoudt meer evangelisch denkende priesters van uittreding.”

Traditie

In 2002 sloot Burzyński zich aan bij een charismatische groepering die de Rooms-Katholieke Kerk trouw wil blijven, maar zich niet meer onderwerpt aan de kerkelijke hiërarchie. „Ik bleef twijfelen, omdat ik zowel bij de Rooms-Katholieke Kerk als de protestantse kerken mijn vragen had. Die spitsten zich vooral toe op de betekenis van de kerkelijke traditie, die in de Rooms-Katholieke Kerk feitelijk meer autoriteit heeft dan de Bijbel. Kern van het rooms-katholieke denken is dat je als individu niet in staat bent de Bijbel te begrijpen. Daarvoor heb je de kerk nodig. De centrale boodschap van de Bijbel is heel eenvoudig, maar dat besef wordt door de Rooms-Katholieke Kerk gedood. Stel je een kritische vraag, dan is het antwoord: ”Denk jij wijzer te zijn dan de paus?” Ga je theologie studeren, dan krijg je de eerste twee jaar enkel filosofie.

Het kwam bij mij tot een doorbraak door een artikel van twee protestanten die aan een rooms-katholieke theologische faculteit hebben gestudeerd. De meeste protestanten hebben totaal geen zicht op de plaats van de traditie binnen de Rooms-Katholieke Kerk, maar deze mensen kenden het denken over de traditie van binnenuit. Zelf had ik al ontdekt dat alles in de rooms-katholieke leer tot in de finesses toe is gedefinieerd, behalve de traditie. Daaronder verstaat de ene geestelijke iets anders dan de andere. Hoe kan de traditie dan normatief zijn?”

Mythe

Om de zaken voor zichzelf helder te krijgen, nam hij zijn rooms-katholieke catechismus en schreef in twee kolommen op wat rooms-katholieken geloven op basis van de Bijbel en wat ze geloven op basis van de traditie. „De inhoud van de eerste kolom stemde bijna volledig overeen met het protestantisme. Dat gaf voor mij in 2004 de doorslag om mijn priesterschap neer te leggen en de Rooms-Katholieke Kerk te verlaten.”

Niet alleen de bisschop en bevriende priesters, ook zijn ouders waren diep geschokt. „Inmiddels is mijn relatie met hen beter dan voor mijn uittreding. Dat heeft te maken met het feit dat veel verhalen niet waar bleken te zijn. Zo leeft in Polen de mythe dat priesters die uittreden gek worden of aan de alcohol raken. Dat was bij mij niet het geval. Trouwt een uitgetreden priester, dan krijgt hij ongelukkige kinderen. Ook dat klopte niet. Ik ben inmiddels getrouwd en we hebben een gezond kind.”

Na zijn breuk met de Rooms-Katholieke Kerk werkte de ex-priester een jaar als vrijwilliger in een evangelisch centrum voor hulp aan verslaafden. Gesprekken met twee studenten uit de charismatischevernieuwingsgroep die hem bevroegen op zijn uittreding, leidden tot de oprichting van een Bijbelkring. „Daar heb ik mijn vrouw voor het eerst ontmoet.” Uit de kring ontstond een kleine, gematigd charismatische gemeente. Die telt nu 22 leden, onder wie een uitgetreden monnik en een tweede voormalige priester. Drie andere leden studeerden theologie aan een rooms-katholieke faculteit. „Jaarlijks treden in Polen zo’n veertig parochiepriesters uit. Meestal omdat ze willen trouwen, maar er is ook een toename van uittredingen om principiële redenen. We hebben een website geopend waarop we getuigenissen van deze mensen plaatsen.”

Verdeeldheid

Aanvankelijk wilde niemand de jonge gemeente een zaal verhuren. „Tot we aanklopten bij de voormalige communistische partij. Die is nog steeds behoorlijk antikerkelijk en heeft ons gratis ruimte ter beschikking gesteld. Inmiddels hebben we een zustergemeente in Wrocław, die ook zo’n twintig leden telt.”

De verdeeldheid binnen het protestantisme blijft voor de ex-priester een moeilijk punt. „Die heeft me er ook lang van weerhouden om uit te treden. Gelukkig hebben de voorgangers van de protestantse kerken in Glogów een goed contact met elkaar. Je hoeft het niet in alles met elkaar eens te zijn om respect voor elkaar te hebben. Zolang er maar overeenstemming is over de kern van het Evangelie.”

Hoewel de macht van de Rooms- Katholieke Kerk in Polen nog altijd zeer groot is, voltrekt zich volgens Burzyński momenteel een stille revolutie. „Je ziet in de kerk relatief weinig mensen in de leeftijd van twintig tot vijftig jaar. Velen hebben kritiek op de geestelijkheid en haar praktijken.” Wat vrijwel alle Poolse rooms-katholieken gemeen hebben, is een sterke betrokkenheid op Maria. „Het Poolse rooms-katholicisme is gebouwd op angst. Bij Maria voelen de mensen zich veilig. Vandaar de populariteit van bedevaartsoorden die aan haar zijn gewijd.”

Levenswandel

In het contact met rooms-katholieken bepleit de ex-priester een gedifferentieerde benadering. „Je moet eerst een relatie opbouwen. Belangrijk is dat ze gaan zien dat een protestant een normaal mens is. Als een vriendschappelijke verhouding is ontstaan, kun je mensen de verlossing door genade verkondigen. Staan ze daarvoor open en komen ze met vragen, dan is het moment aangebroken om uit te leggen waarin de Rooms-Katholieke Kerk dwaalt.”

De invloed van het protestantisme in Polen blijft marginaal. „Het duidelijkst zijn de protestanten zichtbaar op charitatief gebied, zoals werk onder verslaafden en daklozen. Daar gaat een getuigenis van uit. De meeste Poolse rooms-katholieken leiden een dubbel leven. Op zaterdagavond bedrinken ze zich, op zondag gaan ze naar de mis. Mensen die serieus God zoeken, zien dat het leven van protestanten veel meer in overeenstemming is met hun belijdenis. De vraag naar het geheim daarachter is de mooiste opening voor een gesprek over het echte Evangelie.”

 

Dit artikel verscheen in IRS-magazine 2009 nr. 4.

Peter en Christina Grimmon: “De bijbelcursus was een openbaring”

Hij is van Nederlandse komaf, zij is een Oostenrijkse. Zowel Peter als Christina Grimmon groeiden op in de Rooms-Katholieke Kerk. Al vrij jong kampten ze met allerlei geloofsvragen waar ze geen antwoord op vonden. Door een bijbelcursus die ze volgden “vielen de puzzelstukjes in elkaar”, zoals ze zelf zeggen. God werd voor hen een levende werkelijkheid.

Ex-priester ds. Tomasz Pieczko: "Ik mag nu leven in de vreugde van Gods liefde"

Tomasz Pieczko groeide op in een rooms-katholiek gezin in Polen, werd priester, maar kampte uiteindelijk met geloofsworstelingen. "Mijn bidden was soms een schreeuw van wanhoop. Ik wist niet wat ik doen moest. Maar de Heere is mij genadig geweest. Hij gaf uitkomst."

Meer getuigenissen